Có hai phương pháp nuôi gà con từ 1 ngày tuổi: phương pháp dùng gà mẹ nuôi con và phương pháp nuôi bộ còn gọi là úm gà con.

1. Dùng gà mẹ nuôi gà con

Nguyên lý của phương pháp này dựa trên khả năng đòi ấp và sử dụng nguồn nhiệt cơ thể gà mẹ (thân nhiệt 41-42oC) ủ ấp gà con trong những tuần đầu sau khi nở, gà con chưa có khả năng tự điều tiết thân nhiệt.

Một gà mẹ có thể nuôi được 15-20 gà con.

Trong tháng đầu, nên nhốt gà mẹ vào lồng tre đan giống như cái nơm, các thanh tre cách nhau đủ để cho gà con tự chui ra, chui vào. Lúc lạnh chui vào nơm để gà mẹ ấp, lúc đói chui ra để ăn và uống nước. Thức ăn cho gà con lúc này nên đủ chất dinh dưỡng, gồm có tấm, vừng, bột cá, khô dầu đậu tương, bột vỏ trứng, vỏ sò v.v... Thức ăn và nước uống của gà mẹ để trong nơm cho gà mẹ ăn và uống. Thức ăn chủ yếu là thóc, ngô và khô dầu. Sau 3 tuần, có thể để gà mẹ dẫn gà con đi ra ngoài và tìm kiếm thức ăn.

Độ 1,5-2 tháng, gà con cứng cáp, tách mẹ để nuôi riêng (giai đoạn gà dò, gà hậu bị).

2. Nuôi bộ gà con (úm gà con)

Còn gọi là úm gà con. Nguyên lý của nuôi bộ gà con là tạo nguồn nhiêt ngay từ đầu đảm bảo đủ nhiệt độ như dùng gà mẹ ấp ủ gà con. Nếu để gà con mới nở trong những tuần đầu thiếu nhiệt, gà sẽ yếu dần, tỷ lệ chết cao.

Muốn tổ chức nuôi bộ gà con đạt tỷ lệ nuôi sống cao, ta phải chú ý thực hiện những khâu sau đây:

a. Chuẩn bị tấm quây hoặc lồng úm gà con.

- Rửa sạch nền chuồng, sát trùng bằng formol hoặc crêzin. Dùng cót cao 45cm làm tấm quây với đường kính vòng quây khoảng 2-4m tuỳ theo số lượng gà định úm: nền chuồng có lớp độn chuồng bằng trấu hoặc phoi bào dày 10-15cm. Trong chuồng có máng ăn, máng uống nước và đèn sưởi.

- Nuôi quy mô nhỏ có thể dùng lồng úm gà con. Lồng úm có thể làm bằng nguyên liệu địa phương như tre nứa, đan thành phên bao che bốn phía, đáy bằng lưới mắt cáo hoặc bằng dát tre lát kín trên có nắp đậy. Để giữ nhiệt trong những tuần đầu có thể dán giấy báo hoặc bìa cáctông. Một lồng úm dài 2m, rộng 1m cao 0,4m có thể nuôi 100 con. Đáy lồng úm nên cách mặt đất 0,4-0,5m.

Trong lồng úm vẫn có máng ăn, máng uống (cỡ nhỏ) và bóng đèn sưởi như ở quây cót.

b. Mật độ (Số gà trên 1m2 chuồng nuôi)

Sau khi gà con nở được 18-24 giờ (đủ thời gian để gà con khô lông), chọn những gà con đạt tiêu chuẩn loại 1 chuyển nuôi ở quây cót hoặc lồng úm đã được chuẩn bị nhiệt độ thích hợp từ trước.

Mật độ chuồng nuôi thích hợp theo tuần tuổi như sau:

Ngày tuổi :1-10 ngày nhốt 40-50 con.

11-30 ngày nhốt 20-25 con.

31-45 ngày nhốt 15-20 con.

46-60 ngày nhốt 12-15 con.

c. Nhiệt độ sưởi.

1-3 tuần nhiệt độ sưởi 30-32oC.

3-6 tuần nhiệt độ sưởi 25-28oC.

6-8 tuần nhiệt độ sưởi 20-22oC.

Sau 8 tuần nhiệt độ sưởi 18-20oC.

Tuỳ theo mùa vụ và hiện trạng đàn gà mà điều chỉnh nhiệt sưởi cho thích hợp. nếu gà tụm lại xung quanh nguồn nhiệt, kêu chiêm chíp không ăn là thiếu nhiệt. Gà tản xa nguồn nhiệt, há miệng thở là thừa nhiệt. Gà đi lại nhanh nhẹn ăn uống bình thường là nhiệt thích hợp. Nếu gà tụm lại một góc thì phải quan sát có gió lùa hay không.

d. Yêu cầu về không khí

Yêu cầu về dưỡng khí của gia cầm cao gấp hai lần so với động vật có vú. Cứ 1kg thể trọng gà con cần 2-3m3 không khí thay đổi trong 1 giờ về mừa đông và 4-6m3 về mùa hè.

đ. Yêu cầu về độ ẩm

Độ ẩm trong chuồng úm gà con là một vấn đề quan trọng. So với gia súc có sừng, thì cứ 1 kg khối lượng cơ thể, gà tiết ra một lượng hơi nước gấp 10 lần. Độ ẩm thích hợp của chuồng nuôi gà con là 65%. Cần quan tâm giữu chất độn chuồng khô ráo và phòng nuôi thông thoáng.

e. ánh sáng.

Thời gian chiếu sáng và cường độ ánh sáng rất quan trọng đối với gà con. Nếu sử dụng được nguồn chiếu sáng sẽ có tác dụng làm tăng đòi hỏi về thức ăn, kích thích cơ thể phát triển mà không làm giảm hậu quả sử dụng thức ăn. Người ta thường dùng bóng đèn treo ở độc ao cách nền chuồng 2,5m với cường độ chiếu sáng (w/m2 chuồng) như sau:

1-20 ngày tuổi: 5 w/m2.

21-40 ngày tuổi: 3 w/m2.

41-66 ngày tuổi: 1,4 w/m2.

Thời gian chiếu sáng từ 1-2 tuần lễ đầu là 24 giờ/24 giờ. Sau đó cứ 1 tuần giảm đi 20-30 phút. Từ tuần thứ 8 đến khi bắt đầu đẻ thì dùng ánh sáng tự nhiên.

Đối với gà nuôi chăn thả, sau 21 ngày tập cho ra ngoài trời tắm nắng, mỗi ngày khoảng 15 phút, sau tăng dần đến 5 tuần cho tự do ra vào (sau khi đã tiêm phòng Tân thành gà hệ 1).

g. Nuôi dưỡng gà con

Trong chăn nuôi gia cầm nói chung và gà nói riêng, nhất là đối với gà con, việc phối hợp khẩu phần và quan tâm đến chế độ nuôi dưỡng là hết sức quan trọng.

+ Phối hợp thức ăn và kỹ thuật cho ăn.

Khi xây dựng khẩu phần cho gà con phải dựa vào tiêu chuẩn cụ thể theo từng lứa tuổi đảm bảo gà tăng trọng cao tương ứng cho từng giống.

Nên chọn những thức ăn sãn có ở địa phương và có nhiều loại thức ăn để hỗ trợ dinh dưỡng cho nhau, gà lại thích ăn.

Lúc phối hợp thức ăn nên trộn ít để ăn một vài ngày, không nên trộn nhiều ăn lâu hết, thức ăn bị biến chất, mốc, xuất hiện độc tố A-fra-tốc-xin rất hại cho đàn gà.

Những loại thức ăn chiếm tỷ lệ ít như khoáng, nguyên tố vi lượng, vitamin nên trộn đều trước rồi mới trộn với các loại thức ăn khác sau.

Đối với gà nội nuôi thả vườn như gà Ri, gà Mía, gà Hồ do tự tìm kiếm được thức ăn trong thiên nhiên nên chế độ dinh dưỡng ở giai đoạn gà con cũng như ở các giai đoạn khác có thấp hơn so với giống gà Tam hoàng, gà Sasso.

Sau đây là cách xây dựng khẩu phần và phối hợp thức ăn với lượng 2kg, 4kg, 5kg thức ăn hỗn hợp cho gà ăn trong vài ba ngày tùy theo quy mô đàn, khi gà ăn hết lại trộn tiếp.

1 con/1 ngày đêm/g như sau. Mỗi ngày cho ăn 6 lần mỗi lần cách nhau 2 tiếng.

1-10 ngày tuổi cho ăn 6-10 gam/con.

11-30 ngày tuổi cho ăn 15-20 gam/con.

31-60 ngày tuổi cho ăn 30-40 gam/con.

Trường hợp dùng gà mẹ nuôi con, trong 30 ngày đầu cho gà con ăn thức ăn với lượng thức ăn như chỉ dẫn ở trên, tăng giảm tùy theo khả năng ăn của gà, mỗi ngày cho ăn 6 lần mỗi lần cách nhau 2 tiếng. Sang tháng thứ 2, gà con đã đi theo gà mẹ, lượng thức ăn cho gà con ăn thêm nhiều hay ít tùy theo gà con đói hay no (quan sát diều gà) mỗi ngày cho gà ăn thêm 2 lần, ngoài ra còn cho ăn thêm rau xanh thái nhỏ.

Đối với gà con giống gà nội, cho ăn thêm được những thức ăn trên, đảm bảo các tiêu chuẩn dinh dưỡng chắc chắn gà con sẽ phát triển tốt, vì lâu nay ta nuôi gà con trong gia đình hoàn toàn phó thác cho gà mẹ nuôi con, lượng thức ăn cho ăn thêm không đủ và đều mà còn thiếu chất dinh dưỡng. Tuy nhiên, ta cũng phải thường xuyên theo dõi sức phát triển của gà con để kịp thời điều chỉnh lượng thức ăn thêm cho phù hợp.

Đối với một số giống khác, như giống gà Tam Hoàng, gà Sasso v.v... trường hợp ấp trứng bằng máy ấp và nuôi bộ gà con cũng như dùng gà ấp trứng và gà mẹ nuôi gà con, tiêu chuẩn thức ăn cho gà con về các chất dinh dưỡng đều phải cao hơn so với gà con các giống gà nội. Trong 2 tháng đầu (1-60 ngày tuổi) gà con tuy có được luyện cho thả vườn, nhưng chủ yếu vẫn là thức ăn hỗn hợp và phải cho ăn no, đủ.

Sau đây là tiêu chuẩn ăn của gà con giống gà Tam Hoàng (gà thả vườn của Quảng Châu, Trung Quốc) và giống gà Sasso (gà thả vườn của Pháp) được nuôi rộng rãi ở Việt Nam.

Xây dựng một khẩu phần có: tấm gạo (37%), tấm ngô (35%), khô dầu đậu tương (22%), bột cá (5%), premix khoáng (2%) và premix vitamin (1%) sẽ đảm bảo trong khẩu phần có trên 18% protein đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể gà con của hai giống gà này.

Trường hợp dùng bột khoai lang khô hoặc bột sắn khô thay thế một phần tấm gạo hoặc tấm ngô thì phải tăng tỷ lệ % cá và khô dầu đậu tương.

Không có premix khoáng có thể dùng bột vỏ trứng, bột vỏ sò để thay thế. Cho ăn thêm rau xanh thái nhỏ.

Lượng thức ăn hàng ngày cho 1 gà con giống Sasso.

Tuần 1: 13g, khối lượng cơ thể 120g.

Tuần 2: 25g, khối lượng cơ thể 250g.

Tuần 3: 34g, khối lượng cơ thể 400g.

Đối với gà con giống Tam Hoàng cho ăn tự do ngày 6 lần. Có thể cho gà ăn thêm rau xanh rửa sạch.

Nước uống

Cần chú ý có nước sạch cho gà con uống.

Trường hợp nuôi bộ gà con cũng như dùng gà mẹ ấp nuôi gà con khi gà con vừa đưa xuống ổ, cho gà mẹ ấp, hoặc đưa vào lồng úm, cót quây phải để cho gà nghỉ 15-20 phút mới cho gà uống nước. Sau khi gà uống nước được 2-3 giờ mới cho gà ăn thức ăn. Trong 3-5 ngày đầu, nên pha thêm đường với nồng độ 5% và vitamin C với liều 1g/2-3 lít nước cho gà con uống. Mỗi lần pha, gà uống hết trong vòng 2-3 giờ. Có thể dùng máng uống chuyên dùng như của gà công nghiệp. Đối với gà con trong 3 tuần lễ đầu có thể dùng đĩa sâu đựng nước có úp bát để gà có thể uống nước, nhưng không cho chân và mình vào máng uống nước. Sau đó có thể dùng chậu sành hình tròn, thành thấp có úp hình chóp với các thanh thưa đủ để gà cho cổ vào uống.

Phòng bệnh cho gà con

Ngoài thức ăn và nước uống cần tổ chức tiêm phòng bệnh cho gà con để có tỷ lệ nuôi sống cao.

Dùng vac xin loxoota nhỏ mắt mũi mồm đợt một lúc gà 3-5 ngày tuổi và pha nước cho uống đợt hai lúc gà được 2-3 tuần tuổi.

Dùng vac xin đậu gà chủng đậu (chích vacxin qua màng da dưới cánh) lúc gà được 7-10 ngày tuổi.

Tiêm vacxin Niu-cat-xơn và vac xin tụ huyết trùng lúc gà được 2 tháng tuổi.

Các giống gà gia đình thả vườn từ lâu đã có khả năng chịu đựng kham khổ và tính kháng bệnh cao, do đó nếu cho ăn uống đầy đủ và tiêm phòng chu đáo, chắc chắn gà ta sẽ có tỷ lệ nuôi sống cao trong giai đoạn gà con.

Nguồn: KT nuôi gà thả vườn trong gia đình. NXB Nông nghiệp, 1999, tr.83-94